15 november 2022

Verslag lezing over natuurbeleving

Natuurbeleving van een (kritisch) genieter.



Gert van der Hart is een bereisd man. Andere culturen meemaken is goed voor de persoonlijke ontwikkeling van de mens, aldus van der Hart. Je relativeert beter je eigen positie. Wij leven in een rijk land, we denken alles keurig geregeld te hebben met onze wetten, normen en waarden. Kom je bijvoorbeeld in Gambia of India, dan ziet de wereld er anders uit. Maar overal zijn mensen, overal is natuur. Wat we als mensheid in elk geval gemeen hebben is dat we de wereld domineren (antropoceen). Hoe verhouden wij ons tot die wereld? We beweren dat we onderdeel zijn van een systeem dat we natuur noemen. Maar wat is natuur? Houden wij van de natuur? Houdt de natuur van ons? Als we dat niet goed weten hoe kunnen we dan samen optrekken om de natuur te beschermen? En als we het snappen dan zijn er consequenties die we vaak lastig vinden. Echter waar we ons bewust van zijn worden we ook verantwoordelijk voor. Het kan soms best lastig zijn als je gestoken wordt door de steekmuggen, als je planten niet groeien, als de mens buiten zijn boekje gaat. Is wel of niet houden van de natuur een effectieve houding? Moet die houding niet vervangen worden door respect op basis van wetenschappelijke gronden? Daar zou voor van der Hart een veel realistischer benadering zijn.

Biodiversiteit

Duidelijk is dat het niet goed gaat op de aarde. Neem bijvoorbeeld de afname van biodiversiteit. Wereldwijd een enorm probleem. We evolueren naar monoculturen. Is dat erg? Sparrenbossen zijn gevoeliger voor brand dan gemengde bossen, die meer vocht vasthouden. Akkers met eenzijdige gewassen zijn gevoeliger voor ziektes. Een steeds eenzijdiger omgeving maakt de mens kwetsbaarder en ontvankelijker voor virussen als corona en andere zoönosen.

Hoe vinden we als mensheid hier een weg in? Kunnen we leren van elkaar? Dat kan als we een open houding aannemen. Dat we inzien dat verandering nodig is en flexibiliteit vereist. Als we om ons heen kijken zijn we daar nog erg ver vandaan.

Hoe gaan andere landen om met de afname van biodiversiteit? Boeren in Gambia hebben op hun land te maken met obstakels zoals grote stenen, bomen, rivieren die hun natuurlijke loop zoeken. De boeren zijn gewend mee te bewegen met de natuur en bv. een omweg te maken bij het zaaien of maaien. Onbewust zorgen ze zo voor meer biodiversiteit. De rivier geeft de ene keer ruimte om rondom haar bedding rijst te verbouwen en na de rijstoogst nog een keer groente op hetzelfde stuk, maar dan neemt de rivier opeens een andere route en verplaatsen de boeren hun bouwgronden. Hier wordt met de natuur gewerkt i.p.v. tegen de natuur in. Mens en natuur samen kan elkaar dus ook versterken. De natuur zoekt echter ook verrassende wegen, zoals in Mumbay. Rondom deze miljoenenstad leeft de grootste populatie luipaarden van de wereld. Ze komen af op het rijkelijk aanwezige voedsel en profiteren vooral van de varkens die de mensen in de buitenwijken houden. Daarnaast zal er ook wel een hond of kind opgepeuzeld worden….

Pas op!

De problemen waar we als mensen tegenaan lopen moeten we benoemen. Helder zijn. Ga de dialoog anders komt er nooit een transitie, bepleit van der Hart. Besef wel dat in de natuur een soortgenoot je grootste concurrent is . De ekster is de grootste concurrent van de ekster, de koolmees van de koolmees, de mens van de mens. …... Toch moeten we kiezen voor samenwerken, want alleen dan heeft de komende generatie perspectief. “Het zal mijn tijd wel duren” kan niet meer. Intussen toont van der Hart dia’s van de vele waarschuwingsborden die Nederland rijk is. Pas op, gevaar! Pas op, niet zwemmen! Pas op!! Maar ook een dia waarop jongeren naast elkaar zittend met hun telefoontje communiceren terwijl even verderop twee oudere dames met elkaar keuvelen. Overal op de wereld zie je dit beeld. Intussen leggen de jongeren wel contacten over de hele wereld terwijl de dames alleen met elkaar bezig zijn. Jongeren zijn ze van veel dingen op de hoogte, hun wereld is groter geworden. Naast alle negatieve zaken van de social media, geeft het ook kansen. Informatie verspreidt zich snel en ver. Dat is hoopvol. Want ook in India wil men plasticvrij leven. En in Afrikaanse dorpen praat men over de opwarming van de aarde. Samenwerken met de jongeren is van groot belang. Leer ze spelenderwijs van de natuur te houden, sluit aan bij hun belevingswereld. In zijn jaren als gymleraar nam van der Hart de jongeren mee naar buiten. Hardlopen en als er iemand in aanraking met brandnetels kwam: zoek hondsdraf, daarmee kalmeer je de jeuk. Boomklimmen waarbij er soms wel iemand uit de boom kukelde. Welke boom viel je nu uit een beuk of een eik? Speel mee met de jeugd.

Gelijk.

Iedereen wil geborgenheid en veiligheid, daarin verschillen mensen niet. Op de dia’s zijn prachtige mensen in verre landen te zien met een stralende lach trots voor hun armoedige huis, in Caracas dansen de mensen op straat ondanks de gevaren in die stad. Weer ergens anders is een gezin op de foto, de ouders staan apetrots naast hun kinderen. En ook vrouwen die een gezichtsbedekkende sluier dragen doen mee met excursies van vogelgroepen, zo is te zien . Mensen zijn niet zo verschillend als we denken

De basishouding van ieder mens zou moet zijn dat we respect hebben voor elkaar en ons bescheiden opstellen. Wij zijn gewend de ouderen uit onze maatschappij te weren, terwijl er zoveel kennis aanwezig is juist bij die ouderen. De jongeren van nu leven met het idee dat een raaigrasland de norm is, maar de ouderen weten wel beter. Ook die dialoog kan helpen.

In India heeft een heilige koe alle ruimte en respect van de mensen. Wij zouden ieder dier als een heilige koe moeten omarmen i.p.v. ze als economisch product te benaderen.

Hoopvol

We moeten eerst snappen hoe het in elkaar zit en zelf keuzes maken. Begin bij jezelf. Gert van der Hart vertelt dat hij in zijn woonplaats Breda is gestart met het initiatief “Opgeruimd Breda”, wat inhoudt dat de rotzooi van de straat wordt opgeruimd. Ooit zelf begonnen om gewapend met een zak het zwerfvuil in zijn wijk op te ruimen. Dit vond al snel navolging en is inmiddels over een flink aantal wijken in Breda uitgerold.

Iedereen kan wat doen. Want we moeten niet vergeten dat de mens ontzettend veel moois heeft gemaakt op deze aarde. De prachtige gebouwen, kunstwerken etc. blijven van een schoonheid waar we lang van kunnen genieten. Naast de zorgen over de situatie in de wereld is er ook veel om trots op te zijn. We kunnen echt wel wat. Problemen die door de mens zijn veroorzaakt kunnen (en moeten) we ook weer oplossen. Dat stemt hoopvol. De natuur geeft ons veel moois terug. Van der Hart toonde veel prachtige vogels ingebed in zijn verhaal met de nodige humor.

Een avond waarbij een betrokken Gert van der Hart ons de nodige stof tot nadenken meegaf.


« terug